قاتلان جنگلهای ایران مشخص شدند
خبر حرفه ای/معاون امور جنگلهای سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور از آتش سوزی، خشکیدگی و اجرای پروژه های عمرانی به عنوان سه عامل اصلی تخریب رویشگاههای جنگلی و قاتلان جنگلهای ایران ایران نام برد و...
خبر حرفه ای/معاون امور جنگلهای سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور از آتش سوزی، خشکیدگی و اجرای پروژه های عمرانی به عنوان سه عامل اصلی تخریب رویشگاههای جنگلی و قاتلان جنگلهای ایران ایران نام برد و از اجرای طرح مدیریت پایدار جنگل های هیرکانی در ۲۸ حوزه آبخیز به وسعت ۷۰۰ هزار هکتار خبر داد تا شاهد احیای واقعی جنگل ها و حفظ تنوع زیستی در این محدوده باشیم.
به گزارش خبر حرفه ای از ایرنا،منابع طبیعی ایران نه تنها در حفظ تعادل اکولوژیک، کاهش گرد و غبار، جلوگیری از سیلاب و بهبود کیفیت زندگی مردم نقش اساسی دارد بلکه پشتوانه ای برای کشاورزی، دامداری و تامین آب محسوب می شود. با این حال این منابع ارزشمند در دهه های اخیر با چالش هایی مانند خشکسالی های مستمر، برداشت بی رویه چوب، تغییرکاربری اراضی، آتشسوزی جنگلها و تخریب زیستگاه ها رو به رو بوده اند.
منابع طبیعی ایران بر اساس تقسیمات اکولوژیکی دارای پنج ناحیه رویشگاهی جنگلی به وسعت ۱۴ میلیون هکتار است که معروف ترین آنها جنگلهای هیرکانی با مساحتی حدود ۲ میلیون هکتار در نوار شمالی کشور، جنگلهای زاگرسی در غرب با حدود ۶ میلیون هکتار، جنگلهای ایرانی _ تورانی با حدود ۴ میلیون هکتار در فلات مرکزی، جنگلهای خلیج فارس _ عمانی (حرا) حدود ۲ میلیون هکتار در جنوب کشور و جنگلهای ارسبارانی بین ۱۶۰ تا ۱۷۰ هزار هکتار در شمالغرب است که به انضمام بیشه زارها و درختچه زارهای پراکنده در کنار رودخانه ها و درهها در مجموع سطح جنگلها به حدود ۱۷ میلیون هکتار میرسد.
حفاظت از منابع طبیعی وظیفه ای ملی و همگانی است و بدون مشارکت مردم، نهادهای اجرایی و بخش خصوصی، امکان صیانت از این سرمایههای حیاتی وجود ندارد. آینده پایدار ایران وابسته به نگاه مسئولانه به طبیعت و بهره برداری درست از منابع طبیعی است در همین راستا سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور متولی اصلی حفاظت، احیا و بهره برداری اصولی از این سرمایه ها است، به طوری که این سازمان با هدف جلوگیری از تخریب جنگل ها، فرسایش خاک، بیابان زایی و از بین رفتن مراتع، طرح های مختلفی را در زمینه جنگلکاری، آبخیزداری، حفاظت از خاک مدیریت مراتع و مقابله با تغییرات اقلیم اجرا می کند.
در این پیوند کامران پورمقدم معاون امور جنگل ها سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور در گفت و گو با خبرنگار اقتصادی ایرنا به تشریح وضعیت فعلی جنگل ها و مشکلاتی که منجر به تخریب جنگل ها می شود، پرداخت و اقدامات صورت گرفته در سال های اخیر را بیان کرد. که مشروح این گفت و گو به شرح زیر است:
پروژه های عمرانی مهمترین عامل تخریب رویشگاهها
ایرنا: اجرای پروژه های عمرانی از سوی وزارتخانه های مختلف راه و شهرسازی، نیرو و نفت چه میزان می تواند در تخریب عرصه های طبیعی و جنگلی اثرگذار باشد؟
به طور قطع اجرا و احداث سدهای بزرگ، راهها، بزرگراهها و مسیرهای انتقال انرژی، لوله گذاری های آب و گاز در صورت عبور از محدوده های جنگلی و رویشگاه ها بخش قابل توجهی از پوشش جنگلی را از بین میبرد و در برخی موارد حتی منجر به زیر آب رفتن این عرصه ها در مخازن سدها میشود.
بر اساس ضوابط موجود سازمان حفاظت از محیط زیست، اجرای طرحهای عمرانی در شمال کشور باید پیش از آغاز عملیات اجرایی از مرحله ارزیابی زیست محیطی عبور کند و این موضوع الزامی است. مطالعات ارزیابی کارشناسی میتواند مانع از اجرای پروژههای آسیب زا شود. مبنای قانونی مخالفت با این طرحها دقیقاً در همین مرحله است که اگر در مطالعات طرحی به عنوان پروژهای مخرب شناخته شود، باید همانجا متوقف شود.
درحالی که زمانی نتیجه ارزیابی ها اعلام می شود که پروژه های عمرانی به مرحله صدور پروانه می رسد و عملا کار در آستانه اجرا قرار دارد و در این مرحله سازمان منابع طبیعی از نظر قانونی امکان جلوگیری مستقیم از اجرای آن را ندارد. به همین دلیل، توجه به ارزش اکوسیستمی جنگل ها در زمان انجام مطالعات اهمیتی تعیینکننده دارد. به طور قطع خسارت های ناشی از این طرحها محدود به جنگلهای هیرکانی نیست، بلکه در جنگلهای زاگرس نیز اجرای خطوط انتقال گاز، بزرگراهها و سدها موجب تخریب بخش قابل توجهی از عرصههای جنگلی شده و این روند فشار مضاعفی بر منابع طبیعی کشور وارد کرده است
۳۰۰ هزار هکتار جنگل های زاگرس در شرایط بحرانی است
ایرنا: آخرین وضعیت خشکیدگی جنگل های زاگرس و میزان اعتبارات مورد نیاز برای احیا و بازسازی جنگل ها چگونه است؟
جنگل های ارزشمند زاگرس با ۶ میلیون هکتار وسعت در ۱۱ استان کشور در کاهش گرد و غبار و امنیت زیستی نقش مهمی دارند، از این میزان حدود یک میلیون و ۴۰۰ هزار هکتار تحت تاثیر آفت سوسک چوب خوار و بیماری زغالی بلوط قرار دارد به طوری که حدود ۳۰۰ هزار هکتار سطح آسیب دیده در وضعیت بحرانی قرار دارد که بیش از ۷۰ درصد درختان بلوط دچار خشکیدگی شده اند.
برای مدیریت این بحران کمک های ملی و بینالمللی از جمله سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) و کشورهای جنوب اروپا از جمله ترکیه دریافت شده به نحوی که کارشناسان بینالمللی از منطقه بازدید کرده و طرح های پژوهشی متعدد کلید خورده است.
طرح مقابله و کنترل خشکیدگی بلوط زاگرس در سال ۱۳۹۲ تدوین و مجموعه ای از اقدامات احیایی، قرنطینه ای و مشارکت جوامع محلی در قالب آن اجرا شد که موجب توقف گسترش آفت در سطح ۳۰۰ هزار هکتار شد و تنها بخشی برای زغال گیری مردم بومی استفاده می شود. اجرای عملیات آبخیزداری با هدف افزایش رطوبت خاک و مقابله با خشکسالی نیز در این مناطق در اولویت قرار گرفت و مجموعهای تلفیقی از اقدامات جنگلداری، آبخیزداری و کنترل آفات انجام شد.
باید گفت که مدیریت جنگل ها به خصوص در جنگل های زاگرسی به تنهایی توسط سازمان منابع طبیعی ممکن نیست بدون شک سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت کشور، استانداری ها و دستگاه های اجرایی مانند وزارتخانه های نیرو و راه در اجرای پروژههای عمرانی باید شاخصهای سختگیرانه را رعایت کنند.
رشد ۶ تا ۷ برابری اعتبارات حفظ جنگل ها در سال ۱۴۰۴
ایرنا: میزان فعلی اعتبارات برای حفاظت از جنگل ها چقدر است؟
بر اساس برنامه هفتم پیشرفت، اجرای مدیریت پایدار جنگل در سراسر کشور الزامی است و این برنامه محدود به جنگل های هیرکانی و زاگرسی نمی شود بلکه شامل همه رویشگاه ها است. در شرایط فعلی اعتبارات اختصاص یافته متناسب با حجم اقدامات نیست و در تخصیص نیز با محدودیت هایی روبرو هستیم.
افزایش اعتبارات سال گذشته (سال ۱۴۰۴) نسبت به اعتبارات سال ماقبل (سال ۱۴۰۳) بین ۶ تا ۷ برابر شده است که نقش مهمی در احیای جنگل های زاگرس ایفا میکند، بطوری که برنامههای حفاظت و بهرهبرداری با رویکرد پایدار در تمامی رویشگاه های جنگلی کشور در حال اجرا است.
باید یادآور شد که براساس ماده یک قانون حفظ ذخایر جنگلی حدود یک میلیون هکتار از جنگل های کشور به عنوان ذخیرهگاه های ژنتیکی و مناطق جنگلی بومی ممنوع القطع در کشور شناسایی شده است. در همین راستا نقشه ها تهیه و آگهی رسمی منتشر شده و طرح های مدیریتی برای آنها تدوین شده است و این ذخیرهگاه ها از نظر حفاظتی در وضعیت مطلوبی قراردارند و با مشکل جدی روبرو نیستند.
ذخایر ژنتیکی با همکاری مشارکت یگان حفاظت منابع طبیعی و جوامع محلی در حال مدیریت و حفاظت است.
نبرد منابع طبیعی با خشکیدگی پارک های جنگلی اطراف تهران
ایرنا: درباره جنگلهای دستکاشت اطراف تهران و خشکیدگی آن در سال های اخیر چه اقداماتی انجام شده است؟
پارکهای جنگلی اطراف تهران که در گذشته با هدف افزایش فضای سبز ایجاد شده بودند، اکنون در محدوده مدیریت شهری قرار دارند و مسئولیت نگهداری آنها با شهرداری تهران است که با چالشهای جدی روبرو هستند. خشکسالی های اخیر و کمبود منابع آبی این درختان را که به طور عمده تکگونه و همسن هستند در معرض تنش شدید قرار داده و موجب حمله سوسک های چوبخوار شده است.
درحال حاضر در پارک های جنگلی سرخهحصار، چیتگر و یاس فاطمی شاهد خشکیدگی گسترده درختان هستیم، مسئولیت مستقیم نگهداری از این پارک ها بر عهده شهرداری تهران است، اما سازمان منابع طبیعی در تلاش برای تدوین طرحی مشترک با شهرداری، جهت جایگزینی گونههای بومی مقاوم به خشکی و تامین حق آبه لازم از طریق پساب و منابع آبی موجود است که نیازمند نظارت دستگاه هایی چون سازمان بازرسی کل کشور و قوه قضاییه است.
طبق آمارها تاکنون بیش از ۲۰ هزار اصله درخت در این پارک ها خشک و بریده شده است، به طور حتم اگر کمآبیاری ادامه یابد، ممکن است کل پوشش پارک های جنگلی اطراف تهران آسیب ببینند و از بین برود. تامین پایدار منابع آبی و پساب حیاتیترین اقدام برای جلوگیری از آسیب بیشتر به پوشش جنگلی اطراف پایتخت است.
مسئله اینجاست که دستگاههای نظارتی هم به شدت نظارت میکنند یعنی فقط این موضوع نیست دستگاه نظارتی هم مرتب حتی سازمان بازرسی، قوه قضاییه و دستگاههایی که در واقع ناظر هستند به عنوان دستگاه نظارتی مرتباً با شهرداری و سازمان منابع طبیعی مکاتبه میکنند. مسئولیت مستقیم پارک های جنگلی اطراف تهران با شهرداری است اما ما تلاش داریم که از طریق هماهنگی که با دستگاههای استانی انجام می دهیم در تامین حق آبه ها کمک بکنیم مبلغ تصفیه پساب بالا است و باید به یک نحوی این مشکل رفع شود اگر کم آبیاری صورت بگیرد ممکن است تمام این پوشش جنگلی آسیب ببیند.
سرانه جنگل در ایران یکسوم میانگین جهانی
ایرنا: آخرین آمار مربوط به مساحت جنگلهای کشور و سرانه پوشش آن چقدر است و چقدر با استاندارد جهانی فاصله داریم؟
سرانه پوشش جنگلی در ایران کمتر از ۰.۲ هکتار برای هر نفر است که این رقم تقریباً یک سوم میانگین جهانی محسوب میشود؛ این در حالیست که ایران با داشتن پنج ناحیه رویشگاهی متنوع، دارای حدود ۱۴ میلیون هکتار اراضی جنگلی است که با احتساب بیشهزارها و درختچهزارها، این رقم به ۱۷ میلیون هکتار میرسد.
ایران بر اساس تقسیمات اکولوژیکی، دارای پنج ناحیه رویشگاهی جنگلهای هیرکانی، زاگرسی در غرب، ایرانی – تورانی در فلات مرکزی، خلیج فارس – عمانی (حرا) در جنوب کشور و جنگلهای ارسبارانی در شمالغرب است. در نتیجه ایران از کشورهای با پوشش کم جنگلی به شمار میرود و این امر ضرورت حفظ و احیای رویشگاهها را دوچندان میکند.
نابودی سالانه بیش از ۱۵۰۰ هکتار جنگل در پی آتش سوزی ها
ایرنا: در سالهای اخیر با خشکسالی و تغییرات اقلیمی، چه میزان از این جنگلها از بین رفتهاند؟
تغییرات اقلیمی پدیدهای جهانی است، اما ایران به دلیل قرار گرفتن در نوار خشک و نیمهخشک، بیش از بسیاری از کشورها از پیامدهای آن آسیب دیده است. طغیان آفات، افزایش گستره آتشسوزیها و خشکیدگی در جنگلها از مهمترین آثار این روند به شمار میرود.
در همین زمینه، طغیان برخی بیماریها از جمله قارچها در جنگلهای شمال و بیماری زغالی بلوط در زاگرس نیز از پیامدهای مستقیم تغییرات اقلیمی عنوان میشود؛ پدیدهای که سلامت اکوسیستمهای جنگلی را با تهدید جدی مواجه کرده است.
افزایش دما و کاهش بارندگی، شرایط را برای بروز و گسترش آتشسوزیها فراهم کرده و در کنار آن، موجب افت محسوس پایداری و سلامت جنگلها شده است. هرچند برنامههای احیایی همچنان در دست اجراست، اما توسعه آفات و وقوع حریقها خسارتهای گستردهای به جنگلهای کشور وارد کرده است.
بر پایه گزارشهای فائو که هر پنج سال یکبار و با استفاده از تصاویر ماهوارهای تهیه میشود، نرخ تغییر پوشش جنگلی کشور سالانه حدود ۱۲۰۰ تا ۱۵۰۰ هکتار برآورد شده است؛ با این حال این رقم لزوما بیانگر تخریب خالص نیست و ممکن است میزان خسارت واقعی بیشتر از این میزان باشد. بخشی از سطوح آسیب دیده نیز با اجرای طرحهای احیایی و جنگلکاری جبران میشود و در نهایت تراز خالص کاهش سطح جنگلها در همین بازه اعلام شده است.
آتش سوزی عمدی جنگل های شمال؛ به منظور ساخت و سازهای غیرمجاز
ایرنا: علت اصلی آتشسوزیها چیست و چه میزان خسارت به همراه دارند؟ چه بخشی از آتش سوزی ها عمدی یا غیرعمدی رخ می دهد؟
تغییر اقلیم بهطور مستقیم موجب آتشسوزی نمیشود، اما شرایط را برای وقوع و گسترش آن مساعد میکند به طوری که کاهش رطوبت و خشک شدن لاشبرگها، تنه های افتاده و باقیماندههای گیاهی با کوچکترین جرقه خطر آتشسوزی را افزایش می دهند.
عامل انسانی مهمترین منشاء آتش در جنگلها است به نحوی که بیش از ۹۰ تا ۹۵ درصد حریق ها منشأ انسانی دارند از جمله آتشهای رهاشده گردشگران، طبیعت گردان و شکارچیان غیرمجاز و یا سوختن پسماند مزارع در مناطق مجاور جنگل ها که موجب حریق جنگل ها می شود. البته در برخی مناطق نیز به دلیل تعارضات اجتماعی یا تغییر کاربری اراضی منابع طبیعی برای ساخت و سازهای غیرمجاز و کشت های غیرمجاز حریق های عمدی رخ میدهد.
تخریب ساختار خاک جنگل ها؛ در پی هر آتش سوزی
ایرنا: هر آتشسوزی چه میزان از سرمایه جنگلی و خاک کشور را از بین میبرد؟
جنگلها نقشی حیاتی در جذب کربن و حفظ تعادل اقلیمی دارند. هر آتشسوزی، ضربه ای جبران ناپذیر به سرمایه ملی کشور وارد میکند. آتشسوزی باعث بازگشت کربن ذخیرهشده در گیاهان به جو شده و گازهای گلخانهای و تغییرات اقلیمی را تشدید میکند.
خاک جنگلی که سرشار از میکروارگانیسمها و عناصر حیاتی است، در اثر حرارت شدید، ساختار شیمیایی و فیزیکی خود را از دست میدهد. این تخریب خاک در کوتاهمدت قابل جبران نیست و بازگشت حیات طبیعی به منطقه سالها به طول میانجامد. بنابراین، آثار آتشسوزی تنها به نابودی پوشش گیاهی محدود نشده و زیربنای حاصلخیزی و حیات جنگل را نیز تهدید میکند.
ثبت جهانی ۳۰۰ هزار هکتار از جنگل هیرکانی در یونسکو
ایرنا: با توجه به ثبت جهانی جنگلهای هیرکانی، آیا کمکهای جهانی از سازمان های بین المللی برای حفظ این جنگل ها دریافت میکنیم؟
حدود ۳۰۰ هزار هکتار از جنگلهای هیرکانی ایران که دارای شاخصهای برجسته تنوع زیستی هستند، در فهرست میراث طبیعی جهانی یونسکو ثبت شدهاند، اما تاکنون کمک مستقیم بینالمللی برای مدیریت و حفاظت از این عرصهها دریافت نشده است.
بر اساس این سازوکار، وظایف دستگاهها بهصورت مشخص تقسیم شده است؛ بهگونهای که سازمان حفاظت محیط زیست مسئولیت حفاظت از مناطق تحت مدیریت خود را برعهده دارد، وزارت میراث فرهنگی در حوزه پژوهش و آموزش نقشآفرینی میکند و سازمان منابع طبیعی نیز مدیریت تخصصی جنگل و اقدامات اجرایی مرتبط را دنبال میکند.
با وجود ثبت جهانی این جنگلها، تاکنون هیچ کمک مالی مستقیم از نهادهای بینالمللی برای مدیریت این عرصهها دریافت نشده است. در عین حال، اسناد جامع مدیریتی برای این مناطق تهیه شده و بخش عمده اعتبارات مربوط به احیا، جنگلکاری و حفاظت از سوی سازمان منابع طبیعی تامین میشود.
تداوم ممنوعیت بهره برداری چوب از جنگل های هیرکانی/طرح مدیریت پایدار از ۱۴۰۵ اجرایی میشود
ایرنا: آیا طرح ممنوعیت برداشت چوب از جنگلهای شمالی هنوز ادامه دارد؟ آیا اجرای این طرح تاکنون دستاوردی داشته است؟
بر اساس ماده ۳۸ قانون برنامه ششم توسعه، هرگونه بهرهبرداری چوبی از جنگلهای شمال ممنوع اعلام شد و این ممنوعیت در قانون برنامه هفتم توسعه نیز با اندکی تغییر ادامه یافته است؛ به طوری که طبق ماده ۳۶ این برنامه، تنها اجازه برداشت از زراعت چوب، درختان افتاده و شکسته کف جنگل و با مجوز سازمان منابع طبیعی داده شده است. این بدان معناست که برداشت چوب از جنگلهای طبیعی همچنان ممنوع است و تنها برداشت از درختان غیرطبیعی و لاشههای چوبی با نظارت کامل سازمان منابع طبیعی امکانپذیر خواهد بود.
از سال ۱۳۹۶ که ممنوعیت برداشت چوب از جنگلهای شمال اعمال شد، قرار بود طرحهای مدیریت پایدار جنگلهای هیرکانی تهیه و اجرا شود. با این حال به دلایل مختلف روند تهیه و اجرای این طرحها با تأخیر روبرو شد و در نهایت در سال ۱۴۰۴ طرح مدیریت پایدار جنگلهای هیرکانی تهیه و آماده اجرا شد.
این طرح جامع که از ابتدای سال ۱۴۰۵ در ۲۸ حوزه آبخیز به وسعت تقریبی ۷۰۰ هزار هکتار اجرایی خواهد شد، ابعاد مختلف احیایی، حفاظتی و اجتماعی را در بر میگیرد. اجرای این طرحها با سرمایهگذاری بخش خصوصی صورت خواهد گرفت و پیشبینی میشود تا سال سوم اجرای برنامه تمامی ۱۰۴ حوزه آبخیز جنگلی کشور تحت پوشش طرحهای مدیریت پایدار قرار گیرند. با اجرای طرح مدیریت پایدار، انتظار میرود شاهد احیای واقعی جنگلها، حفظ تنوع زیستی و بهرهمندی پایدار از مواهب طبیعی جنگلهای هیرکانی در بلندمدت باشیم.
آفت و بیماری ۵۰ هزار هکتار از شمشادزارهای هیرکانی را خشکاند
ایرنا: درباره آفت شمشاد در استانهای شمالی چه اقداماتی انجام شد و میزان خسارت چقدر بود؟
شیوع گسترده آفت پروانه شبپره شمشاد در کنار بیماری قارچی بلایت شمشاد، موجب خشکیدگی حدود ۵۰ هزار هکتار از ذخایر ارزشمند شمشاد در جنگلهای هیرکانی شمال کشور طی سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۹ شد. این در حالی است که سازمان منابع طبیعی با اتخاذ رویکردهای کنترلی غیرشیمیایی تلاش برای احیای این رویشگاهها دارد.
بر اساس این گزارش، بروز همزمان آفت پروانه شبپره شمشاد و بیماری قارچی بلایت شمشاد، خسارت جبرانناپذیری به جنگلهای شمال وارد کرده و حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار هکتار از این عرصههای طبیعی را طی سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۳۹۹ از بین برده است.
در واکنش به این بحران زیستمحیطی، سازمان منابع طبیعی اقداماتی کنترلی را در دستور کار قرار داد که شامل کاشت نهال و قلمههای شمشاد، محلولپاشی، سمپاشی هدفمند و استفاده از تلههای نوری برای کنترل آفات بوده است. علاوه بر این، بذر شمشادهای سالم در بانک بذر نگهداری میشوند تا پس از مهار کامل آفات، عملیات احیای کامل این ذخایر ارزشمند از سر گرفته شود. در حال حاضر، بخشی از رویشگاههای آسیبدیده در حال بازگشت به حالت اولیه هستند و بخش دیگری نیز تحت عملیات جنگلکاری و بازسازی قرار دارند.
ماهیت انتشار سریع آفت و بیماری، شامل پراکندگی قارچ و پرواز شبپره در مسافتهای طولانی و همچنین لانهگذاری لاروها، کنترل این آفت را به چالشی اساسی تبدیل کرده است. از سوی دیگر، استفاده از سموم شیمیایی میتوانست آسیب جدی به سایر موجودات مفید و زیستبوم جنگل وارد کند. به همین دلیل، رویکردهای مدیریتی غیرشیمیایی به عنوان اولویت انتخاب شد تا با حفظ اکوسیستم کلی جنگلهای هیرکانی، روند احیای شمشادزارها با کمترین آسیب جانبی پیش رود.
دفن زباله و چرای بیرویه دام؛ بلای جان جنگلهای هیرکانی/تشدید آلودگی با شیرابههای سمی
با وجود اجرای طرحهای مدیریتی و ایجاد زیرساختهای نوین، معضل دفن غیراصولی زباله و چرای بیرویه دام در جنگلهای شمال کشور همچنان لاینحل باقی مانده و اکوسیستم منحصربهفرد این مناطق را با خطرات جدی زیستمحیطی و بهداشتی روبرو کرده است.
مسئولیت اصلی مدیریت پسماند بر عهده سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت کشور است، اما فقدان اراضی مناسب برای دفع اصولی پسماند، دفن زباله در مناطق جنگلی شمال را به رویهای رایج تبدیل کرده است. این زبالهها با تولید شیرابههای سمی علاوهبر آلوده کردن رودخانهها و منابع آب زیرزمینی سلامت اکوسیستم جنگلی و امنیت زیستی مردم منطقه را نیز بهطور جدی تهدید میکنند.
هرچند در سالهای اخیر اقداماتی نظیر احداث کارخانههای زبالهسوز و توسعه طرحهای تفکیک زباله صورت گرفته است، اما حجم انبوه پسماند بهویژه در ایام تعطیلات و فصول پرگردشگر همچنان فراتر از ظرفیت زیرساخت های موجود است و دفن غیر اصولی زباله در دل جنگلها ادامه دارد.
توقف طرحهای مدیریتی؛ عاملی برای اختلال در کنترل چرای دام
در بحث مدیریت چرای دام در جنگل های شمال؛ طرح خروج دام از جنگل که قرار بود پیش از سال ۱۳۹۵ به طور کامل اجرا شود با توقف طرحهای جامع مدیریت جنگل دچار اختلال شد که این امر منجر به تداوم چرای بیرویه دام در عرصه های طبیعی و تخریب رویشگاهها شده است.
با این حال در طرحهای مدیریتی جدید که برای ۲۸ حوزه آبخیز از ابتدای سال ۱۴۰۵ آغاز خواهد شد، موضوع کنترل و ساماندهی چرای دام مجدداً در دستور کار قرار گرفته است تا از تخریب بیشتر جنگلها جلوگیری شود. با وجود این تدابیر فعالان محیط زیست نسبت به تداوم روند کنونی و تحقق اهداف این طرحها در بلندمدت ابراز نگرانی کرده و بر لزوم نظارت مستمر و قاطع بر اجرای قوانین تاکید دارند.
جنگل های هیرکانی قربانی ساخت و سازهای غیرمجاز /تدوین دستورالعمل «درختان باغی» برای حفظ مستثنیات
ایرنا: درباره پدیده ساخت و سازهای غیر مجاز و تغییر کاربریهای گسترده همچون کوه خواری و جنگل خواری بفرمایید چرا اقدامات سازمان منابع طبیعی کشور بازدارنده نیست؟
پدیده ساخت و سازهای غیرمجاز و تغییرکاربریهای گسترده از جمله کوه خواری و جنگل خواری در جنگلهای هیرکانی یکی از چالشهای اساسی پیش روی سازمان منابع طبیعی کشور است؛ موضوعی که نه تنها چشمانداز طبیعی این میراث ارزشمند را مخدوش کرده، بلکه انگیزه اصلی سفر گردشگران و علاقه مندان به طبیعت شمال کشور را نیز تحتالشعاع قرار میدهد.
بررسیها نشان میدهد بخش قابل توجهی از این ساختوسازها در محدودههایی صورت گرفته که پوشش جنگلی دارند، اما از نظر مالکیت در طرحهای هادی روستایی یا جزو اراضی با اسناد قبلی اشخاص قرار گرفتهاند. این افراد با دریافت مجوز از دهیاریها یا بخشداریها اقدام به ساختوساز کردهاند.
با هدف مدیریت کاربری اراضی و حفظ پوشش جنگلی، حتی در عرصههای مستثنیات، سازمان منابع طبیعی طی سه تا چهار سال اخیر دستورالعملی با عنوان «درختان باغی» تدوین کرده است. این عنوان به درختان جنگلی واقع در اراضی مستثنیات اشخاص اشاره دارد و نحوه برخورد و حفظ آنها را مشخص میکند. بر اساس این دستورالعمل، در صورت وجود توده جنگلی در یک نقطه حتی اگر جزو اراضی مستثنیات باشد، مجوز قطعی برای قطع آن صادر نمیشود و این درختان باید حفظ شوند.
«پنجره واحد مدیریت زمین»؛ راهکاری برای جلوگیری از تداخل کاربریها
یکی از اقدامات مؤثر در راستای جلوگیری از ساختوسازهای غیرمجاز راهاندازی «پنجره واحد مدیریت زمین» است. این سامانه با حضور تمامی دستگاههای متولی زمین از جمله اداره ثبت و اسناد، قوه قضاییه، دستگاههای نظارتی، وزارت کشور و سازمان منابع طبیعی، به عنوان یک مرکز هماهنگکننده عمل میکند. مقرر شده است هرگونه طرح یا برنامه مرتبط با زمین ابتدا در این سامانه بارگذاری شود.
تمام نقشه های پوشش جنگلی در این سامانه گنجانده شده است. در صورتی که هرگونه طرح یا ساختوسازی با این نقشهها تلاقی داشته باشد، با آن مخالفت شده و از اجرای آن جلوگیری به عمل میآید. با وجود این اقدامات پیشگیرانه، همچنان مواردی از ساختوساز غیرمجاز مشاهده میشود.
همچنین یگان حفاظت سازمان منابع طبیعی با جدیت تمام با موارد ساختوساز غیرمجاز برخورد میکند. در این راستا، قوه قضاییه و دادستانهای استانهای شمالی نیز همکاری ویژهای با سازمان منابع طبیعی در زمینه برخورد با متخلفان و صدور احکام قانونی دارند.
ملاک رسیدگی به اختلافات اراضی ملی و شخصی، اسناد معتبر و عکسهای هوایی است
ایرنا: در سال های اخیر علاوه بر جنگل خواری با پدیده کوهخواری هم در مناطق جنگلی روبرو هستیم. علت چیست؟
در رسیدگی به اختلافات مربوط به اراضی شخصی و ملی،
بدون نظر! اولین نفر باشید