بانو مجتهده امین؛ نمونه‌ای بی‌نظیر از زن مسلمان برای علم، اخلاق و حکمرانی

خبر حرفه ای/نشست تخصصی «مکتب بانو امین» به مناسبت چهل و دومین سالگرد ارتحال این بانوی بزرگوار با حضور حجت‎الاسلام عبدالحسین خسرو پناه، دکتر اسماعیل منصوری لاریجانی، استاد اصغر طاهرزاده و استاد طاهره موسوی، مریم اردبیلی در دانشگاه تهران برگزار شد.
به گزارش خبر حرفه ای از روابط عمومی مرکز زنان و خانواده شهرداری تهران؛ در ابتدای این نشست، دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: اندیشه‌های بانو مجتهده امین ، الگویی بی‌نظیر برای تربیت بانوان و حکمرانی عقلانی و اخلاقی امروز است.
حجت الاسلام عبدالحسین خسروپناه با اشاره به چهار ساحت قابل مطالعه از زندگی بانو امین افزود: ساحت نخست، ساحت تاریخی است؛ بانو مجتهده امین در دوران استبداد و تجددنمایی زیست کرد؛ بانو امین با حضور فعال در اجتماع و در طول 97 سال عمرشریف‌شان به احیای حکمت و فقاهت پرداختند و به عنوان یک زن فقیه مجتهده عارف با رویکرد خانواده محوری، شاگردپروری و ترویج و تربیت بانوان فقیه و حکیمه این الگوی سوم زن مسلمان را که مقام معظم رهبری نیز تاکید دارند را تحقق بخشید. ساحت دوم در بعد شخصیتی بانو امین، ساحت فقاهت و اجتهاد این عالمه ربانی است. سبک اصول ایشان متاثر از حوزه سامرا و متمرکز بر کاربرد اصول در فقه بود.
وی با بیان اینکه ساحت سوم قابل مطالعه در زندگی بانو امین ساحت حکمت، عقلانیت و عرفان است؛ تصریح کرد: تفسیر عرفان و اخلاق ایشان نشان می‌دهد که عقل نظری و عقل عملی با فضایل اخلاقی و توکل در هم تنیده شده و مسیر سعادت حقیقی را برای انسان مشخص می‌کند؛ مفاهیمی مانند صبر و توکل در مکتب ایشان همزمان جنبه نظری و عملی دارد و توکل به معنی اعتماد قلبی به خدا و انجام وظیفه انسانی است.
دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی ادامه داد: ساحت چهارم این بانوی بزرگوارو مجتهده، کاربست فقاهت و حکمت در حکمرانی است؛ بانو امین اندیشه‌ای فرایندی داشت که از سیاست‌گذاری و تنظیم‌گری تا راهبری، اجرا و نظارت حکمرانی را شامل می‌شود. تطهیر قوه فکری و تزکیه اخلاقی زمینه رشد عقلانی، اخلاقی و فضائل انسانی را فراهم می‌کند و حکمرانی شجاعانه، عادلانه و حکیمانه را ممکن می‌سازد.
حجت‌الاسلام خسرو پناه با اشاره به پیوند عقل نظری و عملی در مکتب بانو امین خاطرنشان کرد: این بانوی بزرگوار نشان داد که عقلانیت واقعی با اخلاق و عرفان همراه است و رشد عقلانی و اخلاقی در هم تنیده‌ شده‌اند؛ عشق، محبت، خودشناسی، اعتدال روحی و تحقق جامعه سالم از ارکان اساسی این حکمت است.

تفکر بانو امین؛ پل میان فلسفه صدرایی و چالش‌های بشر جدید
استاد اصغر طاهرزاده هم به عنوان دومین سخنران درباره آثار مجتهده بانو امین اظهارکرد: کتابی همچون نفحات الرحمانیه، به انسان جدید می‌آموزد چگونه در مواجهه با تجدد ، حیات قدسی و حضور در آینده را تجربه کند.
وی با اشاره به رویکرد و اهداف بانو امین در فعالیت های خود افزود: هدف بانو امین این بود که بشر جدید را از بحران نهیلیستی و هویت گمشده رهایی ببخشد؛ ایشان با دقت در تاریخ و مواجهه با انسان مدرن، نشان می‌دهد که اندیشمند کسی است که زمانه خود را درک می‌کند، نه صرفاً اطلاعات جمع‌آوری می‌کند.
این چهره فرهنگی با بیان اینکه بانو امین نمونه‌ای از ظهور وجود در تاریخ است؛ ادامه داد: ایشان نه یک زن صرفاً دانشمند، بلکه نقطه آغازی برای ادامه حیات فکری بشر جدید است.
طاهرزاده خاطرنشان کرد: آثار بانو امین نشان می‌دهد که فلسفه صدرایی می‌تواند با بشر جدید گفت‌وگو کند و حضور قدسی و حیات انسانی را در جهان مدرن ممکن سازد؛ آینده دینداری در جهان امروز، تجربه انسانی است که با حضور و وسعت افق انسانی خود، به نسبت با دیگر انسان‌ها معنا می‌یابد.

نفحات الرحمانیه بانو امین، راهنمای بشر برای معرفت، حضور قدسی و مقام عصمت
سیده طاهره موسوی عضو موسس کانون فرهنگی بانو امین هم با بیان اینکه، بانو مجتهده امین، مسیر زندگی خود را با حفظ تعادل میان امور روزمره، تحصیلات و الهامات رحمانی پیمودند؛ اظهارکرد: الهامات رحمانی یا واردات قلبی، دریافت مستقیم علوم و معارف الهی است که انسان با سیر عروج به آن دست می‌یابد.
وی افزود: نفحات الرحمانیه بانو امین، انسانی را معرفی می‌کند که با پیروی از معصومین و پیمودن مسیر علم و عمل، به مقام عصمت و حضور قدسی نزدیک می‌شود؛ این مسیر الهامات رحمانی، نه صرفاً یک تجربه فردی، بلکه راهنمای بشر جدید برای مواجهه با بحران هویت و حضور فعال در زمانه خویش است.
موسوی با اشاره به جنبه‌های این کتاب گفت: این کتاب به انسان نشان می‌دهد که چگونه در زندگی روزمره، با وجود مسئولیت‌ها و اشتغالات، می‌توان مسیر رشد معنوی و الهی را پیمود؛ این نفحات، هدایتگر انسان به سوی معرفت نفس و اتصال به ولایت است و الهاماتی است که تنها با تلاش و حضور فعال در مسیر روحانی به دست می‌آید.
وی افزود: آنچه بانو امین ارائه کرده است، نه تنها تفسیر قرآن و علوم الهی، بلکه تجربه‌ای عملی از حضور در مسیر قدسی است که هر انسان جویای رشد معنوی و هویت پایدار می‌تواند از آن بهره‌مند شود.

در غربت عرفان به سر می‌بریم / بانو امین یک مکتب کامل سلوکی است
در ادامه این نشست، اسماعیل منصوری لاریجانی با اشاره به جایگاه معنوی بانو مجتهده امین اظهار کرد: نام بانو امین سرشار از زیبایی، بیداری و توجه است و حتی پیش از مطالعه آثار ایشان، خود این نام فرح‌بخش و موجب انبساط روحی است.
وی افزود: تا آثار ایشان را مطالعه نکنیم، به عمق این حقیقت پی نمی‌بریم؛ آثار بانو امین گره‌گشا و بازکننده قفل‌هایی است که پی‌درپی بر قلب‌های خود زده‌ایم.
این استاد فلسفه و عرفان با بیان اینکه هنوز آن گونه که باید شأن و جایگاه این بزرگوار را نشناخته‌ایم؛گفت: باید نظام با همه ظرفیت خود، دانشگاه با همه توان و حوزه‌های علمیه نیز پای کار بیایند، اما متأسفانه ما در غربت عرفان، عرفا، فیلسوف و فلسفه به سر می‌بریم؛ این غربت کاملاً محسوس است. در استان‌ها و شهرهای مختلف، در مناسبت‌ها و برنامه‌ها، این مظلومیت و تنهایی عرفان به‌وضوح دیده می‌شود.
وی با اشاره به کتاب «النفحات الرحمانیه» گفت: این اثر خود یک مکتب سلوکی است و باید بسیار مورد توجه قرار گیرد؛ من نیز از همین کتاب الهام گرفتم و اثری با عنوان «سلوک در آیات» نوشتم.
منصوری لاریجانی با اشاره به شیوه های بانو امین درانس با قرآن هم گفت: ایشان روشی سلوکی در قرآن به ما معرفی می‌کند تا با قرآن انس بگیریم و محرم آن شویم؛ اگر با قرآن محرم شویم، خود قرآن ما را سرشار می‌کند؛ باید موانع را از قلب دور کنیم؛ قرآن خود ما را می‌خواند و صدا می‌زند تا همه چیز ما او شود.
وی افزود: بانو امین راه‌های طهارت را به ما می‌آموزد و نشان می‌دهد چگونه موانع را از خود دور کنیم. کتاب «مخزن‌العرفان» ایشان نیز باید به‌صورت جامع مطالعه شود؛ مجموعه آثار ایشان سرشار از تجربه‌های ناب عرفانی است که برای امروز ما نیز تازه و راهگشا است.
منصوری لاریجانی با اشاره به توصیه بانو امین گفت: قرآن به ما می‌گوید حتی با یک آیه هم انس بگیرید و در ساحت آن سلوک کنید؛ اگر انسان با یک آیه زندگی کند و در آن سیر کند، می‌تواند همه اهداف و امیال خود را در مسیر الهی سامان دهد.

بانو امین یک جریان متوقف‌شدنی نیست / ما ادامه‌دهنده راه او هستیم
معصومه بیگم طاهری موسس وعضو شورای مرکزی کانون فرهنگی بانو امین هم در این نشست با اشاره به فعالیت‌های کانون قرآنی مرتبط با مکتب بانو امین اظهار کرد: فعالیت این کانون از سال ۱۳۸۳ آغاز شد و از همان ابتدا با همراهی و همت بانوانی چون مرحومه زهرا مرادی و خانم علوی همایونی که از مؤسسان این جریان بودند، مسیر کار شکل گرفت.
وی با اشاره به برگزاری کنگره‌های بانو امین تصریح کرد: نخستین کنگره در سال ۱۳۶۷ در اصفهان برگزار شد که به پیشنهاد خانم همایونی و با درخواست از مقام معظم رهبری که در آن زمان رئیس جمهور بودند انجام گرفت. دومین کنگره در سال ۱۳۶۸ در قم، سومین کنگره در سال ۱۳۹۲ از سوی کانون در تهران و چهارمین کنگره نیز در آستان قدس رضوی با سخنرانی شهید آیت‌الله رئیسی برگزار شد.
وی با اشاره به رویکرد جدید کانون مجتهده بانو امین گفت: بحث تازه‌ای که اکنون دنبال می‌شود، سلسله‌نشست‌های «مکتب بانو امین» است؛ مکتب بانو امین ابعاد مختلفی دارد؛ بعد معنوی و عرفانی، سبک زندگی، فلسفه و عقلانیت از جمله این ابعاد است. در همین راستا برنامه‌ای تحت عنوان سلسله نشست‌های مکتب بانو امین آغاز شده است.
طاهری با بیان اینکه بانو امین یک برنامه مقطعی و متوقف‌شدنی نیست؛ افزود: ما باید ادامه‌دهنده این راه باشیم و با توجه به مسئولیت اجتماعی و تاریخی خود حرکت کنیم. وی افزود: دانشگاه الزهرا نیز با محوریت «کرامت انسانی زنان در آثار بانو امین» برنامه‌هایی را دنبال می‌کند و نشست امروز نیز با موضوع «نفحات» برگزار شد که این مسیر ان‌شاءالله ادامه خواهد داشت.
وی خاطرنشان کرد: در حوزه‌های علمیه نیز برنامه‌های متنوعی در حال اجراست و امیدواریم بتوانیم مجموعه این فعالیت‌ها را گردآوری کرده و سال آینده نشست مفصل‌تری برگزار کنیم.

بانو امین مصداق کامل «الگوی سوم زن» بود
رئیس مرکز زنان و خانواده شهرداری تهران هم با تأکید بر ضرورت بازشناسی شخصیت‌هایی همچون بانو امین گفت: بازخوانی سیر و سلوک و طرز تفکر این بانوی مجتهده نه یک افتخار تاریخی، بلکه ضرورتی برای امروز، فردا و آینده جامعه است.
مریم اردبیلی نیز در این نشست با اشاره به برگزاری سلسله نشست‌های مکتب بانو امین اظهار کرد: امیدوارم سلسله‌نشست‌های مکتب بانو امین تداوم داشته باشد و ما نیز در شهرداری تهران در چارچوب وظایف خود، در جهات مختلف خدمتگزار این مسیر باشیم.
وی با بیان اینکه پرداختن به شخصیت بانو امین صرفاً مرور یک زندگی‌نامه تاریخی نیست، تصریح کرد: امروز و آینده، نه فقط از باب افتخار به گذشته، بلکه برای تک‌تک ما، خانواده‌هایمان، ملت‌مان و حتی جهان، نیازمند بازخوانی و بازشناسی الگوهایی مانند ایشان هستیم؛ باید هم با طرز تفکر ایشان و هم با سیر و سلوکی که طی کردند آشنا شویم و از این نور و برکت بهره ببریم.
اردبیلی با اشاره به مفهوم «الگوی سوم زن» گفت: بانو امین به تعبیر ادبیات امروز، مصداق کامل و قله‌ای الگوی سوم بود؛ ایشان در عین طی مراتب سیر و سلوک فردی از کودکی و نوجوانی، هرگز از نقش‌های خانوادگی خود غافل نشدند و در کنار ایفای این نقش‌ها، با وجود شرایط تاریخی نامتجانس و محدودیت‌های اجتماعی آن زمان، از کنش اجتماعی نیز فاصله نگرفتند.
وی افزود: شکل‌دهی مدرسه‌ای برای آموزش دختران جوان در آن دوره تاریخی، کاری بسیار دشوار و حتی به ظاهر ناممکن بود، اما بانو امین و شاگرد برجسته‌شان مرحوم بانو همایونی این مسیر را با جدیت دنبال کردند؛ ما توفیق درک حضور بانو امین را نداشتیم، اما از نور وجود و برکات بانو همایونی بهره‌هایی برده‌ایم و برای ما هر دو بزرگوار مصداق عینی همان الگوی سوم هستند.
رئیس مرکز زنان و خانواده شهرداری تهران تصریح کرد: شاید امروز بیش از هر زمان دیگری به این بازشناسی نیاز داشته باشیم و شاید هم بستر اجتماعی و ذهنی نسل‌های جدید به بلوغی رسیده باشد که بتوانند ادراک عمیق‌تری از این بانوی بزرگوار برای مسیر زندگی خود و تحولات پیش‌رو داشته باشند.
اردبیلی گفت: مدیریت شهری تهران در هر سطحی که بتواند، از برگزاری نشست‌ها و همایش‌ها گرفته تا سایر برنامه‌های فرهنگی، در خدمت ترویج و معرفی مکتب بانو امین خواهد بود؛ هر آنچه در توان، امکانات و مقدورات ما باشد، برای استمرار این مسیر به کار خواهیم گرفت.