“پیش در امدی بر یک انتخاب”

خبر حرفه ای/تاریخ همیشه از دور قضاوت نمی‌کند؛ گاهی همان لحظه، وسط میدان، از آدم‌ها می‌پرسد کجا ایستاده‌اند.

۱۹ بهمن ۱۳۵۷ یکی از همان لحظه‌ها بود؛ روزی که گروهی از نظامیان، با علم به خطر، لباس فرم پوشیدند و انتخاب کردند در سمتی بایستند که هزینه داشت، اما آینده را ساخت. انتخابی که یک عکس ثبتش کرد و یک رژیم را فرو ریخت.

به مناسبت ۱۹ بهمن، روز نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران، و همزمان با انتشار کتاب «عکس جنجال‌برانگیز»، گفت‌وگویی با سید حکمت قاضی میرسعید، از فعالان نیروی هوایی در سال‌های منتهی به پیروزی انقلاب اسلامی، انجام داده‌ایم؛ روایتی از یک انتخاب تاریخی که مسیر حوادث را تغییر داد.

قاضی میرسعید با گرامیداشت یاد شهدای نیروی هوایی و همه مردان آسمان، به فضای روزهای منتهی به پیروزی انقلاب اشاره می‌کند.

با ورود امام خمینی (ره) در ۱۲ بهمن ۱۳۵۷ و استقرار ایشان در مدرسه علوی، دیدارهای گسترده‌ای با اقشار مختلف صورت می‌گرفت. در همین روزها، جمعی از همافران نیروی هوایی در دیداری با آیت‌الله طالقانی با این توصیه روبه‌رو شدند که مبارزات فردی کافی نیست و باید اقدامی شاخص و متمایز انجام شود.

همین توصیه، زمینه‌ساز تصمیمی شد که هزینه‌اش از پیش روشن بود. در ۱۹ بهمن ۱۳۵۷، حدود ۱۸۰ نفر به استعداد یک گردان از کارکنان و همافران نیروی هوایی، با پوشیدن لباس فرم رسمی، در مدرسه علوی حاضر شدند و با امام خمینی (ره) بیعت کردند؛ حرکتی که نه‌تنها نمادین، بلکه تعیین‌کننده بود.

از این دیدار تاریخی، مرحوم حسین پرتوی، عکاس خبری روزنامه کیهان، تصویری از زاویه پشت ثبت کرد تا چهره نظامیان مشخص نباشد. عکس همان روز در صفحه اول کیهان منتشر شد و بلافاصله واکنش تند ستاد بزرگ ارتشتاران را در پی داشت. ستاد بزرگ ارتشتاران، تصویر را مونتاژ و ساختگی خواند و دیدار را تکذیب کرد.

اما دفتر امام خمینی (ره) مستقر در مدرسه علوی، بیعت همافران را تأیید کرد و همین تأیید، ضربه‌ای بود که کمر رژیم را از جایی شکست که انتظارش را نداشت.

انتشار آن عکس، معادلات را برهم زد. کمتر از ۲۴ ساعت بعد، موانع اصلی فرو ریخت و در ۲۲ بهمن ۱۳۵۷، انقلاب اسلامی به پیروزی رسید.

قاضی میرسعید تأکید می‌کند که نقش نیروی هوایی به این مقطع محدود نماند و پس از پیروزی انقلاب، در تثبیت نظام و مقابله با ناامنی‌ها، مسئولیت‌های سنگینی بر دوش این نیرو قرار گرفت.

با آغاز جنگ تحمیلی در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ و حمله هوایی رژیم بعث عراق به ده پایگاه هوایی ایران، از جمله مهرآباد تهران، نیروی هوایی در همان ساعات اولیه پاسخ داد. تنها دو ساعت بعد، پایگاه‌های الکوت و شعیبیه عراق هدف قرار گرفت و روز بعد، حمله گسترده ۱۴۰ فروند جنگنده به عمق خاک عراق، ضربات سنگینی بر ارتش بعث وارد کرد؛ به‌گونه‌ای که صدام در دهمین روز جنگ، ناچار به اعلام آتش‌بس یک‌طرفه شد.

در هشت سال دفاع مقدس، نیروی هوایی در حوزه‌های متعددی نقش‌آفرینی کرد؛ از عکسبرداری هوایی و ارائه اطلاعات به فرماندهان عملیات گرفته تا جابه‌جایی نیروها، تخلیه مجروحان و حملات مستمر به عمق خاک دشمن.

میرسعید با اشاره به سختی‌های آن سال‌ها می‌گوید: خلبانان، در شرایط کمبود قطعات و مهمات و فشار شدید تحریم‌ها، مأموریت‌های سنگینی را به انجام رساندند. مقابله با ستون‌های زرهی دشمن، پرواز تا عمق خاک عراق و حضور طولانی‌مدت در آسمان، بخشی از واقعیت روزهای نیروی هوایی بود.

او از نقش شهید عباس بابایی در طراحی‌های مؤثر دفاع هوایی یاد می‌کند؛ طرح‌هایی که در اوج تحریم و محاصره نظامی، آسمان ایران را در برابر پیشرفته‌ترین جنگنده‌ها و تسلیحات دشمن حفظ کرد. حفاظت هوایی از کشتی‌های تجاری و نفتکش‌ها در خلیج فارس، با پروازهای طولانی‌مدت اف-۱۴ها، موجب شد حتی یک روز صادرات و واردات کشور متوقف نشود.

آنچه در ۱۹ بهمن ۱۳۵۷ رخ داد، تنها یک واقعه تاریخی نیست؛ نمونه‌ای روشن از «انتخاب» است. انتخاب ایستادن در سمتی که هزینه داشت، اما آینده را ساخت. و شاید امروز، بیش از هر زمان دیگر، بازخوانی چنین انتخاب‌هایی ضروری باشد؛ نه برای تکرار تاریخ، که برای فهم مسئولیت اکنون.

بیوگرافی نویسنده

سید حکمت قاضی میرسعید نویسنده و پژوهشگر حوزه دفاع مقدس و تاریخ نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران است. از آثار او می‌توان به کتاب ” در چنگال عقاب”، “بمبی در کابین”، “چشمی در آسمان”، “پرواز تا بی‌نهایت” و مجموعه “بربلندای سپهر” اشاره کرد.

وی هم‌اکنون در حال تألیف کتاب مردان آسمان درباره خلبانان شهید نیروی هوایی در دوران دفاع مقدس است.

سید حکمت قاضی میرسعید